Што претставува екстремна гојазност и како се третира?

Гојазноста е болест на модерното доба, до толку што во меѓународната класификација на болести има своја шифра (Е66). Секој преглед кај специјалист за исхрана започнува со мерење на индексот на телесна маса (БМИ), кој се пресметува врз основа на телесната маса и висина. Гојазност постои кога БМИ е 30 или повеќе. Нормалниот опсег на БМИ е 18,5–24,9 kg/m², но овој показател треба да се толкува со претпазливост бидејќи не зема предвид фактори како возраст, спортска градба, бременост или одредени болести. Друг важен показател е соодносот на обемот на струк и обемот на колк. Гојазност постои ако тој сооднос е поголем од 0,85 кај жени и поголем од 0,90 кај мажи. Овој начин на процена е особено значаен бидејќи мастното ткиво акумулирано во пределот на стомакот директно го зголемува ризикот од кардиоваскуларни заболувања (висок притисок, инфаркт). Ниту овој метод, сепак, не е целосно прецизен. Причините за гојазност се бројни: генетски фактори, преголем внес на калории и лоша комбинација на намирници (едноставни јаглехидрати со концентрирани масти или протеини), недоволна физичка активност, психичка состојба, престанок на пушење, алкохол, одредени лекови, како и метаболни нарушувања (висок кортизол, намалена функција на тироидната жлезда, синдром на полицистични јајници). Гојазноста е значаен фактор на ризик за развој на дијабетес тип 2, бидејќи ги намалува чувствителноста на ткивата кон инсулин, а дијабетес тип 2 дополнително го влошува атеросклерозата. Целта на третманот е спречување на понатамошно зголемување на телесната тежина, нејзино намалување и одржување на постигнатиот резултат во подолг период. Најпрво треба да се утврди причината за гојазноста и да се одреди БМИ во однос на висината, потоа да се пресмета потребниот дневен внес на калории (просечните дневни потреби кај лица со прекумерна тежина можат да бидат околу 2200–2400 kcal, наспроти околу 1800 kcal кај лица со нормална тежина), да се направи план на исхрана со 3 главни оброка и 2 ужинки распределени рамномерно, и да се воведе физичка активност од најмалку половина час дневно, со постепено зголемување. Ако по 6 месеци нема забележливо подобрување, постои можност за воведување на фармаколошка терапија, а во последно време и хируршки третман. Важно е тежината да се намалува постепено, а по постигнување на целната тежина треба да се внимава, бидејќи мастните клетки (адипоцити) само се празнат, а не исчезнуваат од организмот, што значи да постои реален ризик од враќање на претходната состојба. Во исхраната се препорачуваат: обезмастено млеко, јогурт, кисело млеко, кефир, посни сирења во мали количини, белка од јајце, темен леб (ржан, од цело зрно, граам), пченкарен леб, ориз, риба (бела и сина), мисирско и пилешко месо, варено говедско, телешко и јагнешко месо, дивеч, посни колбаси и шунка, сето варено зеленчук без масти, салати, соја и производи од соја, разновидно овошје (јаболка, круши, портокали, лимон, мандарини, дунки, јагоди, малини, капини, боровинки), маслиново, сончогледово, сојино и пченкарно масло, чај и кафе без шеќер, минерална вода и природни сокови без шеќер — секако, без претерување. Во секој случај, препорачливо е советување и со матичен лекар за изработка на план на исхрана според индивидуалните потреби.